Châu Nguyễn, CFE, CFC
CEO FranchiseFuel Consultants Inc.
Trong quá trình tư vấn cho các nhà đầu tư tại Canada và Mỹ, tôi thường nhận được những câu hỏi như:
“Chị Châu, thương hiệu này đang rất nổi tiếng trên TikTok. Quán nào cũng xếp hàng dài. Có nên mua franchise ngay không?” Đây là một câu hỏi rất thực tế, nhưng cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhà đầu tư gặp rủi ro. Một thương hiệu đông khách chưa chắc đã là một thương hiệu phù hợp để đầu tư lâu dài.
Sự khác biệt giữa “xu hướng” và “mô hình kinh doanh”
Thị trường luôn xuất hiện những sản phẩm tạo nên cơn sốt: một loại trà sữa mới, một món bánh độc đáo hay một món ăn được lan truyền mạnh trên mạng xã hội. Những thương hiệu này có thể thu hút rất nhiều khách hàng trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là: “Sau khi sự tò mò qua đi, khách hàng có còn quay lại hay không?” Đó mới là yếu tố quyết định sự bền vững của một doanh nghiệp.
Rủi ro khi đầu tư vào thương hiệu đang “hot”
Có hai rủi ro mà nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý
Thứ nhất, sản phẩm rất dễ bị sao chép
Trong ngành F&B, một món ăn mới có thể được các cửa hàng khác học theo chỉ trong vài tuần. Khi thị trường xuất hiện nhiều phiên bản tương tự với mức giá thấp hơn, lợi thế cạnh tranh của thương hiệu ban đầu sẽ giảm rất nhanh.
Thứ hai, không phải thương hiệu nào cũng được xây dựng để phát triển lâu dài
Một số doanh nghiệp mở rộng nhượng quyền rất nhanh khi sản phẩm đang nổi tiếng, nhưng lại chưa đầu tư đầy đủ vào hệ thống vận hành, đào tạo, marketing hay hỗ trợ franchisee. Khi xu hướng giảm nhiệt, người chịu ảnh hưởng lớn nhất thường là các nhà đầu tư đã bỏ vốn mở cửa hàng.
Hãy nhìn vào “vòng đời thương hiệu”
Trong quá trình đánh giá một thương hiệu, tôi luôn quan tâm đến “vòng đời thương hiệu” hơn là mức độ nổi tiếng trên mạng xã hội. Một thương hiệu phát triển bền vững thường cần thời gian để hoàn thiện sản phẩm, chuẩn hóa quy trình và xây dựng hệ thống hỗ trợ cho đối tác. Ngược lại, nhiều thương hiệu tăng trưởng quá nhanh cũng có thể giảm rất nhanh.
Đặc biệt tại Bắc Mỹ, từ lúc ký hợp đồng franchise đến khi khai trương thường mất từ 3–6 tháng. Nếu một xu hướng chỉ tồn tại vài tháng, rất có thể khi cửa hàng chính thức hoạt động thì thị trường đã bắt đầu bão hòa.
Ba câu hỏi nên đặt ra trước khi đầu tư
Trước khi quyết định mua một franchise, tôi thường khuyến khích khách hàng tự trả lời ba câu hỏi:
1. Nếu không còn được quảng bá trên mạng xã hội, khách hàng có còn tìm đến thương hiệu này không?
Một doanh nghiệp tốt phải giải quyết được nhu cầu thực tế của thị trường, chứ không chỉ dựa vào sự tò mò.
2. Thương hiệu đã chứng minh được tính ổn định chưa?
Thông thường, một hệ thống đã vận hành hiệu quả từ một đến ba năm sẽ có nhiều dữ liệu và kinh nghiệm thực tế hơn để đánh giá.
3. Tôi đang đầu tư vào một sản phẩm hay một mô hình kinh doanh?
Điều tạo nên giá trị của franchise không chỉ là món ăn hay sản phẩm, mà còn là hệ thống vận hành, quy trình đào tạo, chiến lược marketing và khả năng hỗ trợ của franchisor.
Lời kết
Đầu tư nhượng quyền là một quyết định dài hạn.
Một thương hiệu đang nổi tiếng có thể tạo ra cơ hội, nhưng cũng có thể là rủi ro nếu nhà đầu tư chỉ nhìn vào lượng khách xếp hàng mà chưa đánh giá đầy đủ nền tảng kinh doanh phía sau.
Trong nhượng quyền, điều quan trọng không phải là tìm thương hiệu “hot” nhất, mà là tìm thương hiệu có khả năng phát triển bền vững trong nhiều năm tới.
Đó cũng là nguyên tắc mà tôi luôn chia sẻ với các khách hàng của FranchiseFuel: Đừng đầu tư theo cảm xúc. Hãy đầu tư dựa trên dữ liệu, hệ thống và giá trị dài hạn.
Chuyên mục: Hỏi đáp cùng chuyên gia CFE (Kỳ 3)
Câu 1: Làm sao để tôi có thể nhận diện được một thương hiệu phát triển bền vững?
Đáp: Thay vì nhìn vào những hàng dài xếp hàng ngắn hạn, các anh chị nên ưu tiên những thương hiệu đã vượt qua được thử thách từ 1 đến 3 năm trên thị trường. Một hệ thống vững chắc sẽ có kế hoạch phát triển sản phẩm bài bản và một bộ quy trình vận hành chuẩn hóa đã được chứng thực hiệu quả trên thực tế.
Câu 2: Tôi có thể tìm thấy những con số lợi nhuận thực tế ở đâu để không bị lừa bởi những lời quảng cáo?
Đáp: Hãy yêu cầu chủ thương hiệu cung cấp Hồ sơ tiết lộ thông tin nhượng quyền (FDD). Các anh chị cần xem xét kỹ Mục 19 để nắm rõ doanh thu và hiệu quả tài chính trung bình của toàn hệ thống. Ngoài ra, việc liên hệ trực tiếp với 3 đến 5 đối tác đang kinh doanh trong hệ thống (nằm ở Mục 20) sẽ giúp các anh chị có cái nhìn trung thực nhất về thời gian hoàn vốn.
Câu 3: Nếu tôi vẫn muốn thử sức kinh doanh các món theo xu hướng, chuyên gia có lời khuyên gì để bảo toàn vốn?
Đáp: Lời khuyên của tôi là các anh chị chỉ nên triển khai mô hình thật nhỏ như kiosk (quầy hàng nhỏ) hoặc xe đẩy để tối thiểu hóa chi phí đầu tư ban đầu. Điều này cho phép chúng ta có thể thu hồi vốn nhanh hoặc đóng cửa chuyển đổi linh hoạt nếu thị trường đột ngột thay đổi.
