Ngọc Tín
Người Việt từ xưa, ai cũng quen nghe câu “phi thương bất phú”. Không có buôn bán, khó mà khấm khá; chỉ nhờ lương bổng làm thuê, gia đình ít khi nào phất lên được. Đây không phải chuyện sách vở, mà là kinh nghiệm đúc kết từ bao đời. Ông bà ta ngày trước, nhiều khi từ gánh hàng ngoài chợ, từ nghề buôn chuyến, mới dành dụm đủ để nuôi con ăn học, dựng nhà cửa, để lại một chút gia tài.
Qua Mỹ, bà con mình đem theo cái ý chí đó. Ở Atlanta, ai cũng thấy rõ: những tiệm nail, tiệm ăn, cửa hàng bất động sản của người Việt mọc lên khắp nơi. Không ít gia đình đã gầy dựng cơ ngơi đáng kể, đủ nuôi con ăn học tử tế, và có tiếng tăm trong cộng đồng. Tinh thần “phi thương bất phú” vì vậy vẫn sống động, chứ đâu phải là chuyện cũ kỹ trong kho tàng ca dao.
Người Hoa cũng có chung tư tưởng “phi thương bất phú” nhưng dường như họ thực hiện nhiều hơn. Từ nhỏ, con cái đã được dẫn dắt phụ giúp cha mẹ trong tiệm buôn, học cách tính toán lời lỗ, hiểu giá trị của đồng vốn. Nhờ vậy, nhiều thế hệ tiếp nối nhau vẫn giữ được tinh thần làm ăn, không chỉ dừng ở chuyện đi làm thuê. Người Việt mình vốn cũng có cái gốc ấy, nhưng ở xứ Mỹ, đôi khi vì thương con, cha mẹ lại để con xa dần với nghề nghiệp kinh doanh của gia đình.
Câu hỏi cho thế hệ trẻ Việt lớn lên tại Mỹ
Một thực tế: nhiều con em Việt Nam sinh ra ở Mỹ lại chọn con đường đi làm thuê cho các tập đoàn lớn. Điều này không sai – ngược lại, nó cho họ sự ổn định, cơ hội học hỏi, và mức sống thoải mái. Câu hỏi đặt ra là: liệu có cần thiết phải bước vào con đường kinh doanh mới thực sự “không thể nghèo”?
Có lẽ, câu trả lời không nằm ở “phải” hay “không phải”, mà ở tư duy. Người trẻ cần hiểu rằng đi làm thuê có thể giúp mình giỏi nghề, có kinh nghiệm; nhưng nếu muốn giàu có, muốn chủ động và để lại di sản, thì sớm muộn cũng phải nghĩ đến kinh doanh, đầu tư, hoặc sở hữu một phần doanh nghiệp.
Gieo tinh thần Phi Thương Bất Phú trong con từ sớm
Không nhất thiết ép con cái phải nối nghiệp, nhưng có thể cho con tiếp xúc sớm với việc làm ăn. Một ngày cuối tuần phụ quán, vài lần theo cha mẹ gặp khách, hay một khoản vốn nhỏ để con thử tập tành buôn bán online – những việc đơn giản vậy cũng đủ mở cho con một cánh cửa khác.
Quan trọng hơn hết là cha mẹ cần kể lại câu chuyện của chính mình. Những năm đầu làm ăn vất vả ra sao, vượt khó thế nào, và niềm vui khi có thể tự mình làm chủ cuộc sống. Những câu chuyện đó chính là phần di sản tinh thần quý giá, không kém gì căn nhà hay số vốn để lại.
“Phi thương bất phú” ở đây không chỉ có nghĩa là phải ra kinh doanh bằng mọi giá. Nó là một tư duy: làm chủ mới tạo ra được của cải bền lâu; biết buôn bán, biết đầu tư thì mới có cái để truyền lại cho đời sau. Nếu cộng đồng người Việt ở Atlanta vừa tiếp tục phát triển năng động, vừa gieo cho con cái ý chí ấy, thì thế hệ mai sau sẽ không chỉ đi làm cho người khác, mà còn có đủ bản lĩnh để gây dựng sự nghiệp riêng, để lại một gia tài vững vàng nơi xứ người.
Lời Kết
“Phi thương bất phú” không phải lời nói suông của người xưa, mà là kinh nghiệm đời thực. Ở Atlanta, nhiều gia đình Việt đã chứng minh điều đó qua tiệm nail, tiệm ăn, địa ốc. Nhưng để hạt giống này không mất đi, cha mẹ cần gieo cho con tinh thần làm chủ và có định hướng tự do tài chính – để thế hệ mai sau không chỉ đi làm thuê, mà còn có thể tiếp nối, gây dựng gia tài bền lâu trên đất Mỹ.
